Twitter Facebook More

4 Ağustos 2011 Perşembe

Ortak Kullanım Ağları (Collaborative Consumption Networks): Hiper Tüketimden Paylaşımcı Kullanıma

,
Ortak Kullanım Ağları, yeni yükselen bir paylaşım ve takas hareketidir. Rachel Botsman’ın 2010 yılında kişilerarası kiralama, paylaşma, takas etme, ödünç verme gibi eylemlere olanak veren yapılara sahip web sitelerini “collaborative consumption networks” olarak adlandırıp bir hareket haline getirmesiyle ruh kazanmış ve yayılımı hızlanmış bir harekettir. Rachel Botsman ve Roo Rogers bu hareketin ne boyutta olduğunu ve niteliklerini, yararlarını, nedenlerini açıkladığı bir de kitap yazdılar: What’s Mine is Yours(Benim olan Senindir).

Benim olan Senindir, adından da anlaşılacağı üzerine, sahip olmanın değil erişim ve kullanımın değerli olduğu bu yeni kültürün en basit ifadesidir. Bugüne kadar varoluşumuzun “tüketmeden” olamayacağı, bu davranış biçiminin insanlığın özünde olduğu, kendimizi başka türlü ifade edemeyeceğimiz yanılsamasıyla yaşadık ve sürekli tükettik.

Oysa tüketimin, fiziksel bir ihtiyacın karşılanmasından çıkıp duygusal tatmine dönüşmesinin tarihi aslında çok kısadır. Binlerce yıllık insanlık tarihinde sadece  50 yıllık bir süreci, insanoğlu tüketim merkezli yaşamıştır.  Bu hale gelinmesi de mallara “sahip olmanın”, kendini ifade etme, kimliğini dışarıya yansıtma, güvende hissetme, özel hissetme gibi çeşitlendirilebilecek duygusal ihtiyaçların tatmini sebebiyle olmuştur. Tabi ki bu yönlendirmede, reklam ve pazarlamanın etkisi çok büyük, ancak bu başka bir yazının konusu…

Ortak kullanım ağlarına somut örnekler verebilmek için Rachel Botsman’ın oluşturduğu üç kategorinin içeriğine bakmak gerekir: Ürün Servis Sistemleri, Yeniden Dağıtım Pazarları ve Ortaklaşa Yaşam Tarzları.

  • Ürün Servis Sistemleri (Product Service Systems): Ana fikri, bir ürüne sahip değil ondan yararlanmaktır. Bir şirket veya kişi sahip olduğu ürün veya ürünleri diğer insanların kullanımına açar, bu kullanım paralı da olabilir parasız da. Ürüne erişmek ve ihtiyacını karşılamak önemlidir. İki tür ürün servis sistemi vardır. Birincisi, servis anlayışı çerçevesinde çok sayıda insanın bir ürünü kullanması. İkincisi ise sahip olunan ürünlerin tamir ve bakımının sağlanıp ömürlerinin uzatılmasıdır. Her türlü amaç para tasarrufu, maksimum kullanırken minimum tüketmek. İnternetten film kiralama ve araba paylaşım siteleri en yaygın ürün servis sistemleridir.



  • Yeniden Dağıtım Pazarları (Redistribution Markets): Bir ürünün döngü halinde kullanıldığı pazarlardır. Kullanılmayan eşyalar çöp olmak yerine, başka bir insanın ihtiyacını karşılar. Bu sebeple esas fikir, herşeyin gerekli olduğu ve bize yaramayan bir eşyanın başkasının arayıp da bulamadığı bir şey olabilmesidir. En gereksiz bulduğumuz eşyanın bile alıcısı çıkabilir, denemeden bilemeyiz. İkinci el ve takas pazarları buraya aittir. Ebay ve Freecycle Network en büyük örneklerdir.

  •  Ortaklaşa Yaşam Tarzları (Collaborative Lifestyles): Beceri, yetenek, bilgi, boş alan, zaman değiş tokuş edilmesi ve paylaşımasıdır. Ortak çalışma alanları, ürünün paylaşıldığı ortak bahçeler, para yerine zaman kullanan sistemler, ortak kullanım yaşam tarzları adı altında gruplandırılmıştır. Bu sistemleri kullanmaya başladığımız anda ortak kullanım kelimenin tam anlamıyla yaşamımıza yerleşmeye başlar ve yaşamımızı değiştirir.  Çünkü genelde bu alandaki değiş tokuşlar doğası gereği daha fazla yüzyüze iletişim ve ilişkilerin sürekliliğini gerektirir. Bu sebeple sosyalleşmeyi ve diyaloğu arttırır. Türkiye’den Zumbara örneği gibi zaman bankaları, Couchsurfing, Hub Culture gibi sosyal alanlar örnek verilebilir.
 Bu sistemlerin her biriyi ayrı bir yazı konusu olacak kapasitede detaya ve inceliklere sahiptir. Özellikle önemli örnekler, tek tek incelenecektir.
 
Ortak kullanım ağlarının sayıları giderek artmakta. Ekonomik kriz, insanları alternatif arayışlara yöneltse de tek sebebi bu değil. İnsanların fazla bireyselleşmesi, birbirinden uzaklaşıp yalnızlaşması, komşusunu dahi tanımaması da ortak kullanım fikrinin heyecan yaymasının bir sebebidir. Öyle ki, sadece mahalledeki insanlara yönelik ve onların birbirine yardım edebilmesi ve birbirini tanıyabilmesi için kurulmuş ortak kullanım siteleri vardır. İnsanlar artık birbirine güvenmek istiyor. Ve sürekli daha fazlasına sahip olmanın hem mutluluk getirmediği anlaşıldı, hem de insanlar yaşam tarzlarının dünyaya verdiği zararı yavaş yavaş görmeye başladılar. 

 Bu sebeple, bu hareket her geçen gün daha fazla insana ulaşmakta ve yaşam tarzımızı değiştirmek ve ilişkilerimizi yenilemek için bir umut vaatmektedir. Hareketi adlandıran Rachel Botsman ve ekibi hazırladıkları videoda “Hiper tüketim bitti, 21. Yüzyıl ortak kullanım zamanıdır” demekte ve gelecek değişimi müjdelemektedir.




Kaynaklar: www.collaborativeconsumption.com, What's Mine is Yours kitabı, konu üzerine yaptığım tez çalışması,video youtube'dan alınmıştır.

0 yorum to “Ortak Kullanım Ağları (Collaborative Consumption Networks): Hiper Tüketimden Paylaşımcı Kullanıma”

Yorum Gönder